Reconstructie: waar ging het mis met de BAM-Kuip?

En dat is drie. Na het Maasstadion en HNS, is nu ook het BAM-plan van de baan. Een jaar lang werd er onderhandeld tussen club, stadion en bouwer, maar uiteindelijk bleek alles te duur. Wie is er schuldig? En ook, wat nu?

Terug naar december 2013. Nadat in het voorjaar van dat jaar het HNS-plan door de gemeenteraad wordt afgeschoten, heerst er in december een kleine jubelstemming bij supporters en club. Er is een historisch akkoord gesloten over de verankering van supporters binnen de club, met een door supporters voorgestelde commissariss aan toe, en er zijn met Hans Vervat, Jos van der Vegt en kartrekker Wim van Sluis drie verkenners aangesteld die alle mogelijke bouwplannen gaan doorlichten. De eerste paal in de grond lijkt een kwestie van anderhalf a twee jaar.

En toen in april vorig jaar BAM als ‘winnaar’ uit het verkenningstraject kwam, zag alles er goed uit. Er lag een mooi, realistisch en ogenschijnlijk financieel haalbaar plan, waarmee het spelersbudget en de begroting van Feyenoord aan het eind van dit decennium al verdubbeld konden worden. De sfeer tussen verkenners en supporters was goed. De relatie met de club bleef moeizaam, de commissaris liet ondanks twee aangedragen kandidaten op zich wachten, maar oké, de handtekeningen van de clubbestuurders stonden onder het document.

Te rooskleurige cijfers

Maar nadat BAM verder is, gaat het langzaam mis. Op alle fronten. De cijfers die BAM in het verkenningstraject presenteerde, blijken veel te rooskleurig geweest te zijn. De 185 miljoen euro die BAM zei dat de vernieuwbouwing moest kosten, bleek fout; er komen tientallen miljoenen bij aan kosten die door BAM (bewust? Onbewust?) niet in hun model waren meegenomen. In november 2013 komt de aap uit de mouw en stelt BAM tegenover Feyenoord niet te kunnen leveren wat in het verkenningstraject beloofd was voor de prijs die gepresenteerd werd. Zette BAM bewust te laag in in de hoop de opdracht te krijgen? Is er onbewust verkeerd gerekend?

Het is in die tijd dat duidelijk wordt dat ook het BAM-plan wellicht ‘suboptimaal’ is. Bij Feyenoord neemt de twijfel toe. Twijfel die er overigens vanaf het begin al was; binnen de club is nog steeds een stroming die er heilig van overtuigd is dat nieuwbouw de beste optie is. Die stroming, met onder meer Eric Gudde en de invloedrijke Pim Blokland, is tijdens de onderhandelingen met BAM door de verkenners en de stuurgroep naar de achtergrond verdreven, maar nog steeds invloedrijk. Na het HNS-debacle is hun rol, niet onterecht, kleiner geworden. Een andere stroming, met daarin onder meer de nieuwe commissaris William Bontes, staat open in de discussie – voor supporters die meepraten een verademing.

De rol van Feyenoord

Maar niet alleen bij BAM en haar misrekeningen ligt de schuld voor dit nieuwe debacle. Ook de club en stadion zelf zijn verantwoordelijk. Eigenlijk wist Feyenoord zelfs tijdens de onderhandelingen nog niet goed wat ze zelf wilden. Wel een dak, geen dak. En na de ongeregeldheden bij de wedstrijd tegen Besiktas roept stadiondirecteur Jan van Merwijk tijdens onderhandelingen ineens dat er ook maar weer gewoon een gracht in moet komen. Het meerdere keren wijzigen van het ‘programma van eisen’ frustreert alle betrokkenen, omdat het onduidelijkheid creëert over de kosten van vernieuwbouw. Telkens moet het plan worden aangepast, en daarmee ook het prijskaartje.

Ondertussen haken de supporters die aan tafel zaten af. Ze zijn er klaar mee dat gemaakte afspraken niet worden nagekomen en trekken zich terug. Met het document dat in december 2013 óók door clubbestuurders werd ondertekend wordt naar hun mening veel te weinig gedaan. Welke kandidaten ze ook voorstellen voor de commissariszetel, steeds worden ze om onduidelijke redenen afgeschoten. Meest bizar is de behandeling van de eerste twee kandidaten, twee ervaren bestuurders: ze gaan een heel traject met assessments door, staan klaar om benoemd te worden, maar worden dan alsnog afgewezen. Waarom? Wil Feyenoord geen door supporters voorgesteld lid in de raad van commissarissen? Waarom zeggen ze dat dan niet gewoon? Werden de supporters in december 2013 zoethoudertjes toegeschoven waarvan de club wist dat ze niet nagekomen zouden worden, enkel en alleen om hun handtekening te krijgen voor het verkenningstraject? De club bepleit telkens de afspraken heus na te willen komen, maar dat de benoemingen niet bij hen, maar bij de aandeelhouders liggen en dat zo’n benoeming nou eenmaal lastig is. Maar ondertussen worden met Gerard Hoetmer en William Bontes wel twee andere commissarissen benoemd. Waar een wil is, etc…

De verkenners betreuren het wegvallen van de supporters. In de structuur zoals zij die oorspronkelijk in gedachten hadden, lag er een grote rol voor ze weggelegd – tot in de top van de stuurgroep aan toe. In elke werkgroep zouden supporters mee gaan praten, maar dat komt vanaf het begin al amper van de grond; enerzijds worden benoemingen tegengewerkt door de club, anderzijds wil de supportersafvaardiging afwachten hoe de relatie met de club zich ontwikkelt. Het is ook in deze beginfase al dat de rol van Eric Gudde wordt verkleind. Namens de club komt president-commissaris Dick van Well in de top van de stuurgroep, de algemeen directeur wordt weggestopt in wat werkgroepen.

Wat BAM kan en Feyenoord wil

Naar mate het traject en de onderhandelingen vorderen blijkt er een te groot gat te zitten tussen wat BAM kan en wil leveren voor een accepteerbare prijs en wat Feyenoord wil. Onder meer op gebied van duurzaamheid is Feyenoord ambitieuzer dan de bouwgigant. Prima, denkt BAM, maar de hogere kosten worden door de club dan weer niet geaccepteerd.

Anderzijds verwijten club en verkenners BAM de kosten van haar eigen plan te hebben onderschat, waarmee de onderhandelingen al meteen met een achterstand beginnen: het streven is om voor rond de 200 miljoen euro te gaan bouwen – niet tientallen miljoenen duurder. Opmerkelijk is hier natuurlijk dat HNS oorspronkelijk zo’n 360 miljoen euro moest gaan kosten. Het tekent eens te meer hoe megalomaan en absurd dat plan was. Als Feyenoord voor 220 miljoen al niet wil verbouwen, hoe risicovol was HNS dan wel niet geweest?

Uiteindelijk klappen de onderhandelingen over een bedrag van negen miljoen euro plus vijf miljoen inflatie. Het lijkt weinig, maar is ongeveer het spelersbudget van Feyenoord voor één seizoen. Het lijkt ook overbrugbaar, maar als in eerste instantie al tientallen miljoen overbrugd moesten worden, zal dit de niet te nemen laatste stap geweest zijn. Maandagmiddag tussen half vijf en half zes, nadat in een vergadering de onderhandelingen zijn stopgezet, belt René van Ierschot, president van het stadion, veel betrokkenen op: na HNS gaat nu ook de stekker uit het BAM-plan.

En nu?

Wat nu? Een gefaald verkenningstraject kan de havikken die pleiten voor nieuwbouw legitimiteit geven: vernieuwbouw is immers uitgebreid onderzocht, maar te duur en te risicovol bevonden, dus geen optie meer. De vrees voor dat argument heb ik zelf al sinds het klappen van het HNS-plan; alsof bestuurders die de geschiedenis in willen gaan als de mannen die het grootste stadion van Nederland bouwden ineens tegen een dergelijk plan worden. Natuurlijk niet. De contacten met VolkerWessels zijn overigens verwaterd, en positief hierin is dat de rol van enkele verantwoordelijken voor het HNS-debacle in de hele stadiondiscussie is verkleind. Maar onder de radar wordt er echt nog wel ergens gewerkt aan een plan voor nieuwbouw. Het zal me niet verbazen als binnen enkele weken of maanden er een (nieuwe) partij naar voren komt met een plan voor een werkelijk nieuw stadion. Probleem wordt wel waar dat stadion precies gebouwd moet gaan worden. De Maas-optie was te duur vanwege het uitkopen van ondernemers, op Varkenoord wil de gemeente een sportcampus gaan bouwen. Rest wellicht enkel het slopen van De Kuip om op dezelfde grond een nieuw stadion te bouwen.

Er zit een verschil tussen wat er nu moet gebeuren en wat er zal gebeuren. Wat er moet gebeuren is de relatie met gemeente en supporters verbeteren. Installeer die commissariss nu toch eindelijk, een punt waar ook burgemeester Aboutaleb zich inmiddels mee bemoeit. Die benoeming zouden good will tonen, laten zien dat het akkoord van december 2013 meer was dan alleen een vliegende start (met draagvlak van supporters!) van de verkenners, en de relatie met de gemeente verbeteren. Feyenoord en stadion zouden Red De Kuip kunnen uitnodigen om hun nieuwe plan toe te lichten, maar wat er denk ik zal gebeuren is dat er wel weer een commissie in het leven geroepen zal worden met de bekende koppen. Een andere optie is dat de gemeente de regie in handen neemt.

Stilstand

Uiteindelijk verliest vooral het instituut Feyenoord. De treurige realiteit is dat het klappen van het BAM-plan de financiële achterstand op PSV en Ajax groter zal maken. Ajax heeft 100 miljoen euro op de bank staan, en als PSV volgend seizoen Champions League gaat spelen wordt het gat met de Eindhovenaren nóg groter. Een financieel haalbaar stadion zou de begroting voor het einde van dit decennium verdubbeld hebben – maar zo’n stadion bleek BAM niet te kunnen bouwen.

Inmiddels wordt er al meer dan tien jaar gesproken over een nieuw stadion, maar is er nog geen paal in de grond gegaan. Persoonlijke belangen, maar ook interne richtingenstrijd en onduidelijkheid over wie nou wat wil, een “top” die uit 35 belanghebbenden bestaat, misvattingen bij de bouwers, wellicht ook bij de verkenners, zetten Feyenoord nu wéér twee tot vijf jaar op stilstand. En in dit geval is stilstand écht achteruitgang.

Wat er rest? Er is nieuwbouw geprobeerd, er is vernieuwbouw onderzocht. Beiden bleken niet haalbaar. Moet Feyenoord duidelijk maken wat haar eisen zijn? Dat sowieso. Moeten bouwers haar cijfers beter op orde hebben? Vanzelfsprekend. Maar uiteindelijk is er vooral nodig wat de grote Leen van Zandvliet, de man die zijn droom over De Kuip realiseerde, in geen matige hoeveelheid had: visie. Bij alle betrokkenen.

Meer lezen: dit artikel uit LN #76 geeft een heldere kijk op de interne problemen.

Advertisements

5 gedachtes over “Reconstructie: waar ging het mis met de BAM-Kuip?

  1. “Opmerkelijk is hier natuurlijk dat HNS oorspronkelijk zo’n 360 miljoen euro moest gaan kosten.”

    Ah, weer de volgende die opzettelijk een verkeerde weergave van zaken geeft. Iedereen kan je vertellen dat kosten natuurlijke niet het enige is waar je naar moet kijken en zeker niet het belangrijkste. Wat dacht je van je verdienmodel, je afschrijving en je financiering? Oftewel, samen met de kosten, je businesscase? Wat voor HNS wel was uitgedacht vordat er met plaatjes werd gesmeten. (“Ja maar daar moest de gemeetnte voor garant staan” Ja; uiteindelijke kosten 16 miljoen waarvoor de gemeente gecompenseerd zou worden. Nu: gevraagde bijdrage gemeente 35 miljoen)

    Dat sommige supporters de leiding beschuldigde van achterkamertjespolitiek en vervolgens de kaken stevig op elkaar hielden toen de verkenningscommissie zichzelf ineens had gepromoveerd tot selectiecommissie en een grens van 200 miljoen legde (gebaseerd op wat?) waardoor nieuwbouw uit de mand viel, is ook veelzeggend. Nog maar niet gesproken over het feit dat het BAM werd op basis van de plaatjes. Wat supporters in zo’n dossier te zoeken is mij trouwens een raadsel.

    “…de havikken die pleiten voor nieuwbouw”

    En dat maakt jou dan lid van de emotie-maffia. Geeft niet; mooie aanleiding om jouw stukjes voortaan over te slaan.

    • De “emotie-maffia”, complimenten voor die woordkeuze, maar mijn afwijzing van HNS is puur gebaseerd op de financiële risico’s die er voor Feyenoord aan kleefden. Als nieuwbouw daadwerkelijk het beste is voor Feyenoord; so be it. Maar bij het plan dat er lag had ik dat idee niet, en de bevestiging daarvan kreeg ik van mensen die het konden weten en alle cijfers hadden. De kosten waren te hoog, er was te weinig zekerheid over structurele inkomsten (wat inderdaad uiteindelijk het belangrijkste punt is natuurlijk).

      Verder fascinerend dat anders over nieuwbouw denken voor jou blijkbaar reden is iemands stukken over te slaan; cognitieve dissonantie is je niet vreemd, enkel bevestiging willen vinden in eigen denken blijkbaar ook niet.

  2. “havikken die pleiten” is geen cognitieve dissonantie? Geen feiten geven maar afgaan op “mensen die het konden weten”? Hoezo “enkel bevestiging willen vinden in eigen denken”? Wie ? Wat? Waar te confirmeren (ik ken ook mooie woordjes)?

    Nog afgezien van de spagaat (die je overigens verbazingwekkend vaak hoort) tussen “havikken die pleiten voor nieuwbouw” en visionair Leen van Zandvliet die de Kromme Zandweg verkwanselde voor megalomane Stadion Feijenoord-plannen!?!

    “enkel bevestiging willen vinden in eigen denken blijkbaar ook niet”; grappig voor iemand die zelf alle rotten eieren uit eigen kamp overslaat.

    • Wie of wat is “eigen kamp”? Ik denk dat supporters die aan tafel zaten ook wat te verwijten is – namelijk het niet plaatsnemen in de werkgroepen.

      Met havikken bedoelde ik dat er mensen zijn die tijdens het BAM-proces nog steeds in hun achterhoofd bezig waren met nieuwbouw en dat niet onder stoelen en tafels stoken. Binnen de projectorganisatie zaten genoeg pro-nieuwbouw mensen die (on)bewust hun mening over wat zij eigenlijk wenselijk vonden hebben laten meewegen. Die mensen bedoel ik; degenen die nooit voor 100% voor vernieuwbouw wilden gaan, ondanks hun rol in het proces, en dat (on)bewust hebben laten meewegen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s